Sabahın kör vakti. Yüzümü yıkamak için banyoya girdim, aynadaki yorgun suretime bakmadan musluğu açtım. Su, o beklediğim tazyikle akmadı. Sağa sola sıçradı, pijama üstümü ıslattı. Sinirle musluğun ucuna eğilip baktım ve o manzarayla karşılaştım: Beyaz, taşlaşmış, iğrenç bir tabaka.
Sanki musluğumun ucunda küçük bir mağara devri başlamış, sarkıtlar oluşmuş.
O an, temizlik reyonlarında satılan, üzerinde “mucizevi” yazan o pahalı şişelere elim gitmedi. Neden mi? Çünkü çoğu zaman hem ciğerlerimizi yakıyorlar hem de cüzdanımızı boşaltıyorlar. Oysa çözüm mutfakta, salatanın hemen yanında duruyor olabilir.
Bugün burada size kimya dersi vermeyeceğim. Ama musluklarınızın neden bu hale geldiğini ve o inatçı musluk kireci nasıl sökülür? sorusunun cevabını, babaannemden öğrendiğim yöntemlerle, modern bilimin (ve benim tembelliğimin) süzgecinden geçirerek anlatacağım. Hazırsanız, eldivenleri takın.
Ya da takmayın, kullanacağımız şeyler o kadar da zararlı değil.
1. Düşmanını Tanı: O Beyaz Tortu Aslında Ne?
Musluğunuzun ucunda, dibinde veya bataryanın gövdesinde biriken o beyaz kabuk, aslında suyunuzun “sert” olduğunun kanıtıdır. Su buharlaşır, geriye içindeki mineraller kalır. Kalsiyum ve magnezyum.
Bunlar kötü şeyler mi? Vücut için hayır, ama krom kaplı güzelim musluklarınız için tam bir baş belası.
Zamanla bu mineraller üst üste binerek “kireçtaşı” dediğimiz yapıyı oluşturur. Bildiğiniz taş yani. Bu yüzden süngerle sürttüğünüzde çıkmaz. Ovaladıkça sinirleriniz bozulur. Fiziksel güç değil, kimyasal reaksiyon gerekir. Ama korkmayın, nükleer fizik değil bu. Basit asit-baz dengesi.
2. Musluk Kireci Nasıl Sökülür? (Hızlı Cevap İsteyenlere Kıyak)
Bakın, burası önemli. Eğer aceleniz varsa ve detaylarla uğraşmak istemiyorsanız, olayın özü şudur:
Musluk kireci nasıl sökülür? sorusunun en etkili ve doğal cevabı asidik çözücülerdir. Bir buzdolabı poşetine yarım çay bardağı beyaz sirke ve (varsa) bir tatlı kaşığı limon tuzu koyun. Bu poşeti musluğun ağzına geçirin ve poşeti lastik bir tokayla musluğa sabitleyin. Kirecin yoğunluğuna göre 1 ila 4 saat arasında bekleyin. Poşeti çıkardığınızda kirecin eridiğini veya yumuşayıp döküldüğünü göreceksiniz. Kalan tortuları eski bir diş fırçasıyla nazikçe temizleyin.
Bitti mi? Teknik olarak evet. Ama işin inceliklerini, kromu çizmeden parlatmayı ve o kirecin bir daha oraya kolay kolay yerleşmemesini istiyorsanız, okumaya devam edin.
3. Market Raflarındaki O Süslü Şişeler: Gerçekten Gerekli mi?
Reyonlarda geziyorsunuz. Mor şişeler, turuncu kapaklar, “X5 Güç”, “Ultra Çözücü” gibi iddialı sloganlar.
İnanın bana, çoğunu denedim.
İşin garibi ne biliyor musunuz? Evet, işe yarıyorlar. Ama bedeli ne?
- Keskin bir klor kokusu.
- Ellerinizde kuruma.
- Doğaya karışan tonla kimyasal atık.
- Ve en komiği: Bazen musluğun krom kaplamasını yakıp matlaştırıyorlar.
Benim yöntemim şu: Eğer evdeki malzemelerle çözebiliyorsam, neden gidip o kadar para vereyim? Sirke litresi kaç para, o “Ultra Süper Mega Kireç Sökücü” kaç para? Aradaki farka gidip kendime güzel bir kahve ısmarlarım daha iyi.
4. Sirke Mucizesi: Büyükannelerimiz Haklıydı
“Sirke kokusundan nefret ederim” dediğinizi duyar gibiyim. Haklısınız. Evin turşucu dükkanı gibi kokması benim de hayalim değil. Ama musluk kireci nasıl sökülür? denince akla gelen ilk savaşçı odur.
Neden sirke?
Çünkü sirke (asetik asit), kireci (kalsiyum karbonat) çözer. Reaksiyona girerler ve kireç suya karışıp gider.
Hangi sirke peki?
- Beyaz Sirke: Temizlik için kraldır. Kokusu diğerlerine göre daha çabuk uçar ve rengi olmadığı için leke bırakmaz.
- Elma/Üzüm Sirkesi: İş görür mü? Görür. Ama yapış yapış olabilir ve kokusu daha ağırdır. Mecbur kalmadıkça beyaz sirkeden şaşmayın.
5. Balon Yöntemi (Veya Poşet Taktiği)
Girişte bahsettiğim o “poşet bağlama” olayı var ya… İşte o hayat kurtarır. Ama detayları var.
Musluğun sadece ucu kireçlenmişse kolay. Peki ya musluğun gövdesi? Oraya poşet bağlayamazsınız yerçekimi izin vermez. İşte burada “Mummy (Mumya)” tekniği devreye giriyor.
- Kağıt havluları sirkeye iyice doyurun. Sırılsıklam olsunlar.
- Bu ıslak havluları musluğun kireçli bölgelerine sarın.
- Üzerine kurumasın diye streç film çekin.
- Bırakın o asit kireçle “konuşsun”.
Bir saat sonra açtığınızda, o taş gibi sert tabakanın macun kıvamına geldiğini göreceksiniz. Bir bezle silip geçin. Büyü gibi.
6. Limonun Gücü Adına: Sadece Salataya Değil
Diyelim ki sirkeniz yok. Ya da kokusuna tahammülünüz sıfır. Buzdolabını açın, kurumuş, büzüşmüş o yarım limonu alın. Çöpe atmayın sakın!
Limon, sitrik asit içerir. Kirecin bir diğer doğal düşmanıdır.
Uygulama:
Limonu ortadan ikiye kesin. Kesik kısmını doğrudan kireçli bölgeye bastırın ve ovun. Hatta mümkünse limonu musluğun ucuna “saplayın” ve öyle bırakın. Hem kireci çözer hem de banyonuz mis gibi kokar.
Ama bir uyarı: Mermer tezgahlara dikkat. Limon mermeri aşındırabilir. Musluğu parlatayım derken tezgahı yakmayın.
7. Karbonat ve Sirke Dansı: Bilimsel Köpürme Şenliği
İlkokul fen bilgisi dersine dönelim. Karbonat (baz) ve sirke (asit) birleşince ne olur?
Coşku. Köpürme. Volkan deneyi.
Bu ikiliyi inatçı, aralara girmiş kireçler için kullanabilirsiniz. Özellikle musluk bataryasının dibinde, o conta kenarında biriken sarı-beyaz tortular için birebirdir.
Tarif:
- Eski bir diş fırçasını ıslatın.
- Bolca karbonata batırın.
- Kireçli bölgeyi fırçalayın (henüz sirke yok).
- Şimdi üzerine biraz sirke dökün veya sprey sıkın.
- O köpürme sesi… Kirecin can çekişme sesidir o. Köpürme bittikten sonra durulayın.
8. Krom Musluklar İçin Ölümcül Hatalar
Temizlik yaparken kaş yapıp göz çıkarmak bizim milli sporumuzdur. “Daha iyi temizlesin” diye yapılan bazı hatalar, musluğunuzu ebediyen çirkinleştirebilir.
Asla yapmamanız gerekenler listesi:
- Tuz Ruhu: Sakın. Asla. Kapıdan bile sokmayın. Krom kaplamayı anında yakar, siyah lekeler bırakır ve geri dönüşü yoktur.
- Çamaşır Suyu: Kireç sökmez. Sadece dezenfekte eder. Kireçle savaşmaz, boşuna ciğerlerinizi yormayın.
- Bulaşık Teli: Evet kireci kazır ama altındaki parlak metali de çizer. Musluğunuz matlaşır ve o çiziklerin arasına kireç daha hızlı dolar.
MalzemeEtkisiRisk DurumuSirkeKireci eritirDüşük (Uzun süre beklerse pirinç malzemeyi karartabilir)Tuz RuhuKromu yakarÇOK YÜKSEK (Kullanmayın)Cif/Krem TemizleyiciYüzeyi parlatırOrta (İçindeki partiküller çizebilir)Limon TuzuGüçlü sökücüOrta (İyi durulanmazsa metalde leke yapar)
9. Diş Macunu Efsanesi: Şehir Efsanesi mi Gerçek mi?
İnternette dolaşan “diş macunu ile musluk parlatma” videolarını görmüşsünüzdür.
Yalan mı? Değil.
Mucize mi? O da değil.
Diş macunu hafif aşındırıcıdır. İnce kireç lekelerini ve su damlası izlerini yok etmekte harikadır. Ayrıca musluğa güzel bir parlaklık verir ve nane kokusu bırakır. Ama eğer musluğunuzda “sarkıt” oluşmuşsa, diş macunu ona ancak masaj yapar. Ağır vakalarda sirkeye dönün. Hafif günlük bakım için diş macunu iyidir.
10. Filtre Kısmı (Perlatör): Oraya Dokunmaya Korkuyorsunuz Biliyorum
Musluğun ucundaki o vidalı parça var ya… Adı perlatör. Suyu köpürterek tasarruf sağlar. Ama kirecin ana karargahı orasıdır.
Bazen suyun akışı yamuk yumuk olur, tazyik düşer. İşte o an, o parçayı sökme vaktidir.
Penseyle sökerken dikkat!
Penseyi doğrudan metale değdirmeyin. Araya bir bez koyun ki dişler metali çizmesin.
Söktünüz mü? İçinden çıkanlara hazır olun. Küçük taş parçaları, kum, pas… Ne ararsanız var.
Bu parçayı bir bardak sirkenin içine atın ve gece boyu bekletin. Sabah, ilk günkü gibi tertemiz olacak. Bunu 3 ayda bir yapın, bana dua edersiniz.
11. Gelecekte Kireç Oluşumunu Engellemek (Ya da En Aza İndirmek)
Şimdi dürüst olalım, kimse her hafta sirkeli poşetle uğraşmak istemez. “Önleyici hekimlik” musluklar için de geçerli.
Kirecin baş düşmanı kuruluktur.
Su buharlaşınca kireç kalır demiştik ya? Eğer suyun buharlaşmasına izin vermezseniz, yani musluğu kullandıktan sonra kurularsanız, kireç oluşmaz.
“Her el yıkamadan sonra musluk mu kurulanır deli misin sen?”
Haklısınız, ben de yapmıyorum. Ama en azından akşamları, gün biterken banyodan çıkmadan önce mikrofiber bir bezle şöyle bir üstünden geçmek, kireç oluşum süresini 1 haftadan 1 aya çıkarır.
Diğer bir yöntem: Araba cilası veya su itici spreyler.
Temizlenmiş musluğa az miktarda araba cilası sürerseniz, su damlaları üzerinde duramaz, kayıp gider. Su durmazsa, kireç de olmaz. Zekice değil mi?
12. “Ama Benim Musluğum Altın Kaplama / Siyah Mat!”
İşte zurnanın zırt dediği yer.
Eğer modern, siyah mat veya eskitme pirinç musluklarınız varsa, yukarıda anlattığım asitli yöntemlere (sirke, limon) çok dikkatli yaklaşmalısınız.
Özellikle mat siyah bataryalar çok hassastır. Asit, o mat kaplamayı soyabilir veya dalgalı bir görüntü oluşturabilir. Bu tür “havalı” musluklarınız varsa, üreticinin talimatından şaşmayın. Genelde sadece ılık su ve sabun önerirler. Sirke kullanacaksanız da çok seyreltilmiş (yarı yarıya su ile) kullanın ve asla saatlerce bekletmeyin.
Güzelliğin bedeli var, yapacak bir şey yok.
13. Neden Kimyasal Çözücülerden Uzak Duruyorum?
Bakın, ben bir çevre aktivisti değilim. Ama evimde nefes alıyorum. O ağır kireç sökücüleri sıktığınızda banyoda oluşan o geniz yakan duman var ya? İşte o, ciğerlerinize yapışıyor.
Ayrıca, evde küçük çocuk veya evcil hayvan varsa, yerdeki su birikintisine karışmış kimyasal kalıntıları büyük risk.
Sirke en fazla salata kokutur. Diğerleri ise zehir saçar. Seçim sizin.
Musluk kireci nasıl sökülür? sorusunun cevabı aslında bir yaşam tarzı seçimidir. Hızlı ve zehirli mi? Yavaş, doğal ve güvenli mi?
Ben ikincisini seçiyorum. Çünkü musluğum parlasın diye astım olmak istemiyorum.
Son Dokunuşlar ve Bir İtiraf
Yazının sonuna geldik ama size bir itirafta bulunayım. Şu an bu satırları yazarken benim mutfak musluğumun dibinde hala o beyaz çizgi duruyor.
Bilmek ile yapmak arasındaki o ince çizgideyiz hepimiz. Ama en azından artık nasıl yapacağınızı biliyorsunuz. Bahaneniz kalmadı.
Peki siz ne yapacaksınız? Bu sekmeyi kapatıp “Güzel bilgiymiş” diyerek hayatınıza devam mı edeceksiniz? Yoksa kalkıp mutfağa gidecek, o sirkeyi bulacak ve o musluğa hak ettiği bakımı yapacak mısınız?
Kalkın. Üşenmeyin. O poşeti bağlayın. 2 saat sonra göreceğiniz parlaklık, inanın bana o çabaya değecek. Musluğunuz size gülümseyecek.
Hadi, kimyasal kullanmadan o kireci tarihe gömün.
Sıkça Sorulan Sorular (Halk Tipi)
1. Soru: Sirke yerine kola döksem kireci söker mi?
Cevap: Hani o meşhur videolar var ya… Evet, kola asidiktir ve kireci bir miktar çözer. Ama musluğunuzu yapış yapış şekerli bir bulamaça çevirirsiniz. Karıncalar bayram eder. Sirke varken fanteziye gerek yok, kolayı için gitsin.
2. Soru: Kireç sökücü kullandım musluğum karardı, geri döner mi?
Cevap: Ah be güzel kardeşim… Muhtemelen tuz ruhu veya çok ağır bir kimyasal kullandın ve krom kaplamayı yaktın. Üzülerek söylüyorum ki o kararma geri dönmez. Metalin kimyası değişti. Belki metal cilasıyla biraz toparlar ama eskisi gibi olmaz. Geçmiş olsun.
3. Soru: Sirke kokusu banyodan kaç günde çıkar?
Cevap: Abartmayın yahu! Havalandırmayı açarsanız 1 saate kalmaz uçar gider. Çamaşır suyu kokusunun 2 gün gitmediğini düşünürsek, sirke parfüm sayılır.
4. Soru: Bulaşık makinesi parlatıcısı musluk temizler mi?
Cevap: Temizlemekten ziyade “parlatır” ve suyun akıp gitmesini sağlar. Musluğunuz zaten temizse, üstüne parlatıcı ile geçmek kirecin tutunmasını geciktirir. Yani temizlik değil, koruma kalkanı olarak düşünün.
5. Soru: Musluk filtresini (perlatörü) sökemiyorum, sıkışmış. Ne yapacağım?
Cevap: Zorlamayın, kırarsınız. Bir poşete sirke koyup musluğun ucuna bağlayın (yazıda anlattığım gibi). Kireç, dişlerin arasına girip orayı kilitlemiştir. Sirke o kireci çözerse, vida da gevşer. Birkaç saat bekleyip öyle deneyin. Yine olmuyorsa bir penseyle (bez koyarak!) hafifçe zorlayın.